مسعود حاجیلو / کارشناس ارشد پولی و بانکی
لید خبری:
کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵ با ثبت بیش از ۱۸.۷ همت ارزش خرید و فروش، در رتبه سیودوم میان ۱۱۰ شرکت کارگزاری کشور قرار گرفت. اگرچه سهم این شرکت از کل ارزش معاملات صنعت کمتر از یک درصد است، اما بررسی جزئیات عملکرد آن نشان میدهد ترکیب معاملات، ساختار مشتریان و الگوی فعالیت این کارگزاری تفاوتهای قابل توجهی با روند غالب صنعت دارد. در حالی که بخش عمده گردش مالی صنعت کارگزاری در بهار امسال بر پایه معاملات صندوقهای سرمایهگذاری شکل گرفته است، کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران همچنان بیشترین سهم فعالیت خود را به معاملات مستقیم سهام اختصاص داده و در عین حال، حضوری پررنگتر از میانگین صنعت در بازار اوراق بدهی و ابزارهای مشتقه داشته است. این تفاوتها نشان میدهد مدل کسبوکار شرکت، بیش از تبعیت از روند عمومی بازار، بر تنوع ابزارهای معاملاتی و حفظ ترکیبی متوازن از بازارهای مختلف استوار بوده است.
متن گزارش:
بررسی عملکرد شرکتهای کارگزاری صرفاً با مقایسه ارزش معاملات یا رتبه آنها در صنعت، تصویر کاملی از جایگاه واقعی هر شرکت ارائه نمیدهد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، نحوه شکلگیری این ارزش معاملات، ترکیب بازارهایی است که شرکت در آنها فعالیت داشته، ابزارهای مالی مورد استفاده مشتریان، میزان توسعه خدمات برخط و مقایسه این شاخصها با روند کلی صنعت کارگزاری است. از همین منظر، عملکرد کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵، اگرچه از نظر ارزش معاملات در لایه میانی صنعت قرار میگیرد، اما از حیث ساختار معاملات و ترکیب فعالیتها، تفاوتهای محسوسی با میانگین صنعت دارد.
بر اساس آمارهای منتشرشده، ارزش کل خرید و فروش این شرکت از ابتدای فروردین تا پایان خردادماه به ۱۸.۷ همت رسیده است؛ رقمی که این کارگزاری را در رتبه سیودوم میان ۱۱۰ شرکت کارگزاری فعال کشور قرار داده است. سهم این شرکت از کل ارزش معاملات صنعت نیز حدود ۰.۶۸ درصد برآورد میشود. در نگاه نخست، این ارقام جایگاهی میانی را برای شرکت ترسیم میکنند؛ اما با مقایسه عملکرد آن با آمار کل صنعت، ابعاد متفاوتی از مدل فعالیت این کارگزاری آشکار میشود.
اگرچه ارزش معاملات این شرکت از میانگین ساده صنعت پایینتر است، اما باید توجه داشت که این میانگین بهشدت تحت تأثیر چند کارگزاری بزرگ قرار دارد. در بازه زمانی مورد بررسی، بیش از ۵۴ درصد ارزش معاملات کل بازار تنها توسط ۱۰ کارگزاری نخست انجام شده و بیش از ۲۲ درصد معاملات نیز در اختیار دو کارگزاری مفید و آگاه بوده است. بنابراین، مقایسه جایگاه شرکت با میانگین ساده صنعت، لزوماً تصویر دقیقی از عملکرد آن ارائه نمیدهد؛ زیرا صنعت کارگزاری از تمرکز بالایی برخوردار است و بخش عمده گردش مالی در اختیار تعداد محدودی از بازیگران قرار دارد.
از این منظر، قرار گرفتن کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران در رتبه سیودوم، به معنای حضور در لایه میانی صنعت است؛ بخشی از بازار که رقابت در آن فشردهتر بوده و فاصله ارزش معاملات میان شرکتها، در مقایسه با لایه نخست صنعت، بهمراتب کمتر است. این جایگاه نشان میدهد شرکت توانسته سهم خود را در بازار حفظ کند، اما برای ورود به جمع کارگزاریهای بزرگ، به توسعه بیشتر خدمات دیجیتال، جذب مشتریان نهادی و افزایش حضور در بازارهای پرگردش نیاز دارد.
با این حال، مهمترین تفاوت این شرکت با میانگین صنعت را باید در ترکیب بازارهای معاملاتی جستوجو کرد؛ جایی که الگوی فعالیت کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران تصویری متفاوت از روند غالب صنعت ارائه میدهد. در عملکرد کل صنعت کارگزاری طی بهار ۱۴۰۵، بخش عمده گردش مالی بازار سرمایه در اختیار صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله قرار داشته است؛ بهگونهای که نزدیک به ۶۹ درصد ارزش کل معاملات صنعت از طریقETFها انجام شده و سهم بازار سهام به حدود ۲۶ درصد محدود مانده است. در مقابل، ترکیب معاملات کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران نشان میدهد موتور اصلی فعالیت این شرکت همچنان معاملات مستقیم سهام است.
نگاهی به جدول شماره (۲) نشان میدهد ساختار معاملات این کارگزاری، در مقایسه با میانگین صنعت، از تنوع بیشتری برخوردار است. بازار سهام با سهم ۴۳.۳۵ درصدی، بزرگترین بخش فعالیت شرکت را تشکیل میدهد، در حالی که سهم این بازار در کل صنعت تنها ۲۶.۱۴ درصد است. این اختلاف بیش از ۱۷ واحد درصدی نشان میدهد مشتریان کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران همچنان تمایل بیشتری به سرمایهگذاری مستقیم در سهام دارند و رفتار معاملاتی آنها با روند غالب بازار که به سمت سرمایهگذاری غیرمستقیم حرکت کرده، تفاوت محسوسی دارد.
در مقابل، صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله که اکنون مهمترین موتور گردش مالی صنعت کارگزاری محسوب میشوند، تنها ۳۴.۸۱ درصد از معاملات این شرکت را تشکیل دادهاند؛ رقمی که تقریباً نصف سهم این صندوقها در کل صنعت است. این موضوع را میتوان از دو منظر بررسی کرد. از یک سو، وابستگی کمتر شرکت به معاملات صندوقها باعث شده درآمد عملیاتی آن تنها به یک بازار خاص متکی نباشد و از تنوع بیشتری برخوردار شود. از سوی دیگر، با توجه به اینکه بخش عمده رشد ارزش معاملات صنعت طی سالهای اخیر از محل توسعهETFها حاصل شده است، سهم پایینتر این بازار میتواند به معنای بهرهگیری کمتر شرکت از ظرفیتهای جدید بازار سرمایه باشد.
یکی دیگر از تفاوتهای قابل توجه، حضور پررنگ بازار اوراق بدهی در ترکیب معاملات این کارگزاری است. سهم ۱۶.۳۲ درصدی بازار اوراق بدهی در حالی به ثبت رسیده که میانگین این بازار در کل صنعت تنها ۲.۳۴ درصد است. این اختلاف چشمگیر نشان میدهد کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران توانسته جایگاه مناسبی در ارائه خدمات مرتبط با اوراق با درآمد ثابت ایجاد کند و بخشی از مشتریان آن را سرمایهگذاران نهادی، اشخاص حقوقی یا سرمایهگذارانی تشکیل میدهند که رویکردی محافظهکارانهتر نسبت به سرمایهگذاری دارند.
همچنین، بازار مشتقه نیز ۵.۵ درصد از معاملات این شرکت را به خود اختصاص داده که بیش از دو برابر میانگین صنعت است. اگرچه ارزش معاملات مشتقه در مقایسه با سهام و صندوقهای سرمایهگذاری همچنان محدود است، اما این اختلاف نشان میدهد مشتریان شرکت استفاده بیشتری از ابزارهای مدیریت ریسک و معاملات مشتقه دارند؛ موضوعی که میتواند در توسعه خدمات تخصصی کارگزاری طی سالهای آینده نقش مؤثری ایفا کند.
در مجموع، ترکیب بازارهای معاملاتی نشان میدهد کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران، برخلاف بسیاری از کارگزاریهای بزرگ که وابستگی قابل توجهی به صندوقهای سرمایهگذاری پیدا کردهاند، پرتفویی متوازنتر از بازارهای مختلف در اختیار دارد. این تنوع میتواند در دورههایی که یکی از بازارها با کاهش حجم معاملات مواجه میشود، بخشی از ریسک درآمدی شرکت را کاهش دهد؛ هرچند در مقابل، بهرهمندی کمتر از رشد سریع معاملات صندوقهای سرمایهگذاری نیز ممکن است سرعت افزایش سهم بازار شرکت را محدود کند.
همین الگو در بررسی ابزارهای مالی نیز تکرار میشود و نشان میدهد تفاوت این کارگزاری با میانگین صنعت تنها به سطح بازارها محدود نیست، بلکه در نوع ابزارهای مورد استفاده مشتریان نیز بهوضوح قابل مشاهده است.
بررسی جزئیات معاملات نشان میدهد برخلاف میانگین صنعت که صندوقهای سرمایهگذاری با اختلاف قابل توجه، مهمترین ابزار معاملاتی محسوب میشوند، در کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران همچنان سهام عادی بیشترین سهم از گردش مالی را به خود اختصاص داده است. این موضوع بیانگر آن است که رفتار معاملاتی مشتریان شرکت بیش از آنکه مبتنی بر سرمایهگذاری غیرمستقیم باشد، بر انتخاب و معامله مستقیم سهام استوار است.
بررسی جدول شماره (۳) نشان میدهد ترکیب ابزارهای مالی این کارگزاری، در مقایسه با کل صنعت، وابستگی کمتری به صندوقهای سرمایهگذاری دارد. در حالی که نزدیک به ۶۹ درصد ارزش معاملات صنعت از طریق صندوقهای سرمایهگذاری انجام شده، این نسبت در کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران به حدود ۳۵ درصد میرسد. در مقابل، سهم معاملات سهام عادی بیش از ۱۷ واحد درصد بالاتر از میانگین صنعت است؛ اختلافی که جایگاه پررنگ سرمایهگذاری مستقیم را در سبد مشتریان شرکت نشان میدهد.
یکی از مهمترین ویژگیهای عملکرد این کارگزاری، سهم قابل توجه گواهی سپرده در ارزش معاملات است. در شرایطی که گواهی سپرده تنها ۰.۳۲ درصد از ارزش معاملات کل صنعت را تشکیل میدهد، این ابزار در کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران ۱۶.۳۲ درصد از کل معاملات را به خود اختصاص داده است. این اختلاف چشمگیر نشان میدهد شرکت توانسته در حوزه ابزارهای کمریسک و مبتنی بر درآمد ثابت، مشتریان فعال و قابل توجهی جذب کند؛ موضوعی که از منظر تنوع درآمدی و کاهش وابستگی به نوسانات بازار سهام، یک مزیت رقابتی به شمار میرود.
از سوی دیگر، سهم اختیار خرید در این شرکت بیش از دو برابر میانگین صنعت است. هرچند بازار مشتقه هنوز بخش کوچکی از کل معاملات را تشکیل میدهد، اما حضور پررنگتر این ابزار نسبت به میانگین صنعت نشان میدهد بخشی از مشتریان شرکت از استراتژیهای حرفهایتر برای مدیریت ریسک یا کسب بازده استفاده میکنند. در مقابل، سهم اختیار فروش تقریباً در سطح میانگین صنعت قرار دارد که بیانگر آن است بازار اختیار معامله در این کارگزاری همچنان در مسیر توسعه قرار دارد.
در مجموع، ترکیب ابزارهای مالی نشان میدهد کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران، برخلاف بسیاری از کارگزاریهای بزرگ که تمرکز اصلی آنها بر معاملات صندوقهای سرمایهگذاری است، از سبد معاملاتی متنوعتری برخوردار بوده و میان بازار سهام، ابزارهای درآمد ثابت و مشتقه توازن بیشتری برقرار کرده است. این ویژگی اگرچه ممکن است موجب شود شرکت به اندازه برخی رقبا از رشد معاملات صندوقها منتفع نشود، اما در مقابل، پایداری بیشتری در شرایط تغییر چرخههای بازار ایجاد کرده و وابستگی درآمد شرکت به یک ابزار خاص را کاهش میدهد.
علاوه بر ترکیب بازارها و ابزارهای مالی، بررسی نحوه توزیع معاملات از نظر بستر انجام معامله و پراکندگی جغرافیایی مشتریان نیز ابعاد دیگری از مدل فعالیت این کارگزاری را آشکار میکند. این بخش از آمارها نشان میدهد مشتریان شرکت در چه استانهایی متمرکز هستند و چه میزان از معاملات از طریق سامانههای برخط انجام شده است.
در کنار ترکیب بازارها و ابزارهای مالی، یکی دیگر از شاخصهایی که میتواند تصویر دقیقتری از مدل کسبوکار کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران ارائه دهد، نحوه انجام معاملات و پراکندگی جغرافیایی مشتریان است. این اطلاعات نشان میدهد شرکت تا چه اندازه در توسعه خدمات برخط موفق بوده و شبکه مشتریان آن در کدام مناطق کشور تمرکز بیشتری دارد؛ موضوعی که علاوه بر ارزیابی عملکرد عملیاتی، ظرفیتهای توسعه بازار این کارگزاری در سالهای آینده را نیز نمایان میکند.
بر اساس آمار عملکرد سهماهه نخست سال ۱۴۰۵، ارزش معاملات برخط کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران به حدود ۱۰.۵ همت رسیده که معادل ۵۶.۰۶ درصد کل ارزش معاملات شرکت است. به بیان دیگر، بیش از نیمی از معاملات این کارگزاری از طریق سامانههای آنلاین انجام شده و کمتر از ۴۴ درصد معاملات از طریق شعب، معاملات حضوری یا سایر بسترهای اجرایی صورت گرفته است. این نسبت نشان میدهد اگرچه خدمات دیجیتال در این کارگزاری جایگاه قابل قبولی یافته، اما همچنان بخشی از فعالیت شرکت بر پایه مشتریان سنتی، بهویژه سرمایهگذاران حقوقی و نهادی، استوار است؛ گروهی که معمولاً بخش مهمی از معاملات خود را خارج از بسترهای برخط انجام میدهند.
سهم ۵۶ درصدی معاملات آنلاین را میتوان از دو منظر تحلیل کرد. نخست آنکه توسعه سامانههای معاملات برخط طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین عوامل رقابت میان شرکتهای کارگزاری تبدیل شده و بخش عمده مشتریان حقیقی، معاملات روزانه خود را از طریق این سامانهها انجام میدهند. از سوی دیگر، پایینتر بودن سهم معاملات آنلاین نسبت به برخی کارگزاریهای بزرگ بازار، میتواند نشاندهنده سهم بالاتر مشتریان نهادی، شرکتهای سرمایهگذاری و اشخاص حقوقی در ترکیب مشتریان کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران باشد؛ موضوعی که معمولاً به افزایش میانگین ارزش هر معامله و تمرکز بیشتر بر ارائه خدمات تخصصی منجر میشود.
بررسی توزیع جغرافیایی معاملات نیز نکات قابل توجهی را آشکار میکند. اگرچه استان تهران همچنان بزرگترین کانون فعالیت شرکت محسوب میشود، اما سهم برخی استانها از ارزش معاملات این کارگزاری فراتر از انتظار است و نشان میدهد شبکه مشتریان شرکت صرفاً به پایتخت محدود نیست.
تمرکز حدود یکسوم معاملات در استان تهران، با ساختار بازار سرمایه کشور همخوانی دارد؛ زیرا بخش عمده سرمایهگذاران نهادی، شرکتهای بورسی و صندوقهای سرمایهگذاری در پایتخت مستقر هستند. با این حال، سهم ۸ درصدی استان مازندران از ارزش معاملات شرکت، یکی از ویژگیهای قابل توجه عملکرد این کارگزاری به شمار میرود. این سهم در مقایسه با بسیاری از شرکتهای کارگزاری قابل توجه است و نشان میدهد سرمایهگذاری ملی ایران توانسته در این استان شبکهای از مشتریان فعال و نسبتاً گسترده ایجاد کند.
در مقابل، سهم سایر استانها فاصله قابل توجهی با تهران و مازندران دارد. اگرچه این موضوع بیانگر تمرکز بخشی از منابع درآمدی شرکت در چند منطقه جغرافیایی است، اما از سوی دیگر ظرفیت توسعه فعالیت در استانهای بزرگ اقتصادی مانند اصفهان، فارس، آذربایجان شرقی و خراسان رضوی را نیز نشان میدهد؛ استانهایی که با وجود ظرفیت اقتصادی بالا، سهم محدودی از ارزش معاملات این کارگزاری را به خود اختصاص دادهاند.
در مجموع، ترکیب معاملات، ابزارهای مالی، سهم بازارهای مختلف و پراکندگی جغرافیایی نشان میدهد کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران، مدلی متفاوت از بخش قابل توجهی از صنعت کارگزاری را دنبال میکند. تمرکز بیشتر بر معاملات مستقیم سهام، حضور پررنگ در بازار اوراق بدهی، سهم بالاتر ابزارهای مشتقه و وابستگی کمتر به صندوقهای سرمایهگذاری، مهمترین وجوه تمایز این شرکت نسبت به روند غالب صنعت در بهار ۱۴۰۵ به شمار میرود. این ویژگیها از یک سو میتواند به تنوع بیشتر درآمدها و کاهش ریسک وابستگی به یک بازار خاص منجر شود و از سوی دیگر، ممکن است بهرهمندی شرکت از رشد سریع برخی بخشهای بازار، بهویژه صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله، را محدود کند.
عملکرد کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵ نشان میدهد جایگاه این شرکت را نمیتوان صرفاً بر اساس حجم معاملات ارزیابی کرد. اگرچه این کارگزاری با ثبت ۱۸.۷ همت ارزش معاملات و سهم ۰.۶۸ درصدی از بازار، در رتبه سیودوم صنعت قرار گرفته است، اما بررسی ترکیب بازارها، ابزارهای مالی و ساختار مشتریان، از الگویی متفاوت نسبت به بخش قابل توجهی از صنعت کارگزاری حکایت دارد. سهم بالاتر معاملات مستقیم سهام، حضور پررنگتر در بازار اوراق بدهی و ابزارهای مشتقه و در مقابل، وابستگی کمتر به معاملات صندوقهای سرمایهگذاری، مهمترین ویژگیهای مدل فعالیت این شرکت در بهار ۱۴۰۵ بوده است.
بررسی روند صنعت نشان میدهد موتور اصلی رشد بازار سرمایه طی سالهای اخیر، توسعه صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله، گسترش خدمات دیجیتال و افزایش سهم معاملات برخط بوده است. از این رو، مهمترین فرصت پیش روی کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران، بهرهگیری از این روندها در کنار حفظ مزیتهای فعلی است. توسعه خدمات مرتبط با صندوقهای سرمایهگذاری، تقویت زیرساختهای دیجیتال، افزایش سهم معاملات برخط، گسترش خدمات بازارگردانی و جذب مشتریان نهادی میتواند زمینه ارتقای جایگاه شرکت در رتبهبندی صنعت را فراهم کند.
در مجموع، کارگزاری سرمایهگذاری ملی ایران در بهار ۱۴۰۵ توانسته است با اتکا به تنوع بازارهای معاملاتی و استفاده متوازن از ابزارهای مالی، مدلی نسبتاً متفاوت از بسیاری از کارگزاریهای بزرگ ارائه دهد. تداوم این رویکرد، در کنار توسعه خدمات متناسب با روندهای جدید بازار، میتواند ضمن حفظ پایداری درآمدها، زمینه افزایش سهم بازار و ارتقای جایگاه رقابتی شرکت را در سالهای آینده فراهم کند.
